I\u015f\u0131\u011f\u0131 Arayan Adam<\/p>\n
“\u00dcslupta bana ait olanlar dedi\u011fim \u015feylerin sonu\u00e7 itibari ile bana ait olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da biliyorum. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131 da bana aitmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen ama ger\u00e7ekte bende B\u0130R\u0130KENLER\u0130 PAYLA\u015eMAYA DAVET ED\u0130YORUM.<\/p>\n
Bu DAVET \u00c7OK NA\u0130F VE KOLAY B\u0130R DAVET DE\u011e\u0130L. AYNI ZAMANDA HEYECANI \u0130\u00c7EREN, KORKULARI OLAN B\u0130R DAVET<\/p>\n
Son y\u0131llarda \u00fclkemizde sanat-sanat\u00e7\u0131 ikilemi ile halka sunu\u015f ya da halk\u0131n kavray\u0131\u015f\u0131 \u015feklinde tart\u0131\u015fmalar devam edip gitmekte. Bu tart\u0131\u015fmalar s\u00fcrerken “Bu gidi\u015fin sonu nereye varacak? \u00dclkenin tek derdi sanat de\u011fil, \u00e7\u00f6z\u00fcm bekleyen bir \u00e7ok problem var ama sanat ve sanat\u00e7\u0131lar\u0131n bu \u00e7\u00f6z\u00fcmde katk\u0131s\u0131 ne olabilir?” d\u00fc\u015f\u00fcnceleri i\u00e7inde CRR’de Peyami G\u00fcrel resim sergisini geziyoruz.<\/p>\n
Resimlerinde farkl\u0131 bir tarz kullanan G\u00fcrel hat, ebru, tezhib ve minyat\u00fcr gibi geleneksel sanatlar\u0131 “h\u0131fz etmi\u015f” ve bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7erisinde tuvaline aktarm\u0131\u015f. K\u0131rk \u00fclkede resimleri sergilenen Peyami G\u00fcrel ile sanat ve insan \u00fczerine s\u00f6yle\u015fiyoruz.<\/p>\n
1959’da \u0130stanbul’da do\u011fan Peyami G\u00fcrel \u00e7ocukluk y\u0131llar\u0131ndan itibaren resim ile me\u015fgul olur ve bu merak\u0131 artarak devam eder. 70’li y\u0131llar\u0131n gergin g\u00fcnlerinde sosyal bir gen\u00e7tir. O d\u00f6neme ait problemler nedeni ile \u00fcniversiteyi bitiremez.<\/p>\n
Kendi kendisinin hocas\u0131<\/p>\n
Daha sonraki y\u0131llarda i\u015f hayat\u0131na at\u0131l\u0131r, bir s\u00fcre sonra hayat\u0131n\u0131 \u015fekillendirecek karar noktas\u0131ndad\u0131r art\u0131k. Yirmid\u00f6rt ya\u015f\u0131nda iken “Ticaretle u\u011fra\u015f, para kazan, sonu ne olacak? Ben bunlar\u0131 ne yapaca\u011f\u0131m?” diyerek resim sanat\u0131nda karar k\u0131lar.<\/p>\n
Peyami G\u00fcrel’in sanat hayat\u0131nda ders ald\u0131\u011f\u0131 hocas\u0131 hi\u00e7 olmam\u0131\u015f. Tamamen kendi \u00e7al\u0131\u015fma ve gayretleri ile bu noktaya gelmi\u015f. Ancak eserlerini ilgi ile takip etti\u011fi sanat\u00e7\u0131lar da yok de\u011fil. Picasso ve Van Gogh en sevdi\u011fi ressamlar. Van Gogh’un bir eserini \u0130svi\u00e7re’de ilk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc andaki heyecan\u0131 unutam\u0131yor; “\u00c7ok deh\u015fet bir \u015fey. Z\u00fcrih’te bir m\u00fczeye gittim. CRR’nin tamam\u0131 kadar b\u00fcy\u00fck bir salon d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. En u\u00e7ta duran bir tablo var. Ben daha salondan i\u00e7eri girdi\u011fim anda nefesim kesildi. \u0130mzas\u0131n\u0131 g\u00f6remedi\u011fim halde o eser dikkatimi \u00e7ekmi\u015fti. Van Gogh’a ait olan o resmin yan\u0131nda \u00e7\u00f6kt\u00fcm ve yirmi dakika kalkamad\u0131m. Yani o kadar uzaktan selam veriyor ve ben buraday\u0131m diyordu. \u0130\u015fte sanat, i\u015fte sanat\u00e7\u0131 bu…<\/p>\n
” Van Gogh’dan bu kadar etkilenmesine ra\u011fmen kendi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na bir etkisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ekliyor G\u00fcrel; “Van Gogh \u00e7ok ayr\u0131 bir stil, Picasso ayr\u0131 bir stil ve hepsinin bende ayr\u0131 ayr\u0131 tatlar\u0131 var. Ama benim yapmak istedi\u011fim ve ger\u00e7ekle\u015ftirmek istediklerim \u00e7ok daha farkl\u0131 idi.”<\/p>\n
Mesajlar payla\u015f\u0131ld\u0131k\u00e7a anlam kazan\u0131r<\/p>\n
Peyami G\u00fcrel eserlerinde vermek istedi\u011fi mesaj\u0131 insanlarla payla\u015fmaktan yana. Birebir do\u011frudan dile getirmeyi de do\u011fru bulmuyor. Mesajlar\u0131n, mesaj\u0131 alanlar ile payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 an arzu etti\u011fi \u015feylerin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini ve bundan mutluluk duydu\u011funu belirtiyor. “\u00dcslupta bana ait olanlar dedi\u011fim \u015feylerin sonu\u00e7 itibari ile bana ait olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da biliyorum. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131 da bana aitmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen ama ger\u00e7ekte bende birikenleri birlikte payla\u015fmaya davet ediyorum. Bu davet \u00e7ok naif ve kolay bir davet de\u011fil. Ayn\u0131 zamanda heyecan\u0131 i\u00e7eren, korkular\u0131 olan bir davet. Yol, kolay bir yol de\u011fil, bu yol insan olma yolu; insan olma onurunu ta\u015f\u0131ma ve bunun gereklerini yapma ve bunu ba\u015fkalar\u0131yla payla\u015fma yolu. Bu yol b\u00fct\u00fcn g\u00fczellikleri ile birlikte birtak\u0131m s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131, h\u00fcz\u00fcnleri, ac\u0131lar\u0131, korkular\u0131 da i\u00e7eriyor.”<\/p>\n
A\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak at\u00f6lye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapan k\u0131rk ya\u015f\u0131ndaki Peyami G\u00fcrel’in \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fisel sergisiydi CRR’deki. Sergi say\u0131s\u0131n\u0131n az oldu\u011funu vurgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00fclkemizde serginin yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, a\u00e7\u0131lan sergilerin sanat\u00e7\u0131n\u0131n belli d\u00f6nemlerde yapt\u0131\u011f\u0131 eserlerin ticari olarak te\u015fhir edilmesi ve sat\u0131\u015fa sunulmas\u0131 olarak alg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Ve bu davran\u0131\u015f\u0131 do\u011fru bulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Sergi, bir sanat\u00e7\u0131n\u0131n belli bir d\u00f6nem i\u00e7in yapmak istediklerini \u00f6zetleyip, yo\u011furup ‘\u015eunu \u015fu \u015fekilde s\u00f6yl\u00fcyorum’ diyerek sanatseverlere arz etmesidir ona g\u00f6re. Sergide sat\u0131\u015f da yap\u0131lmal\u0131, ama tek maksat ticari d\u00fc\u015f\u00fcnce olmamal\u0131.<\/p>\n
Peyami G\u00fcrel, sanat\u00e7\u0131n\u0131n eserlerini insanlarla payla\u015fma amac\u0131 ile yapmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor; “Payla\u015fmay\u0131 k\u0131skand\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman kendi bireyselli\u011finizi y\u00fcceltmeye tak\u0131lm\u0131\u015f durumdas\u0131n\u0131zd\u0131r. Bunda enaniyet vard\u0131r. Tam tersine payla\u015fmak ise erdemdir.” K\u0131rk \u00fclkede eserleri bulunan G\u00fcrel, bundan olduk\u00e7a memnun; “Ba\u015fkalar\u0131 sizsiniz, siz ba\u015fkalar\u0131s\u0131n\u0131z zaten. Eserlerinizi verdik\u00e7e, yay\u0131ld\u0131k\u00e7a siz ba\u015fkalar\u0131yla berabersiniz.”<\/p>\n
Sanat kap\u0131lar a\u00e7ar, k\u00f6pr\u00fcler kurar<\/p>\n
Y\u0131llard\u0131r sanat, sanat\u00e7\u0131 ve toplum ili\u015fkisi tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. G\u00fcrel’e g\u00f6re ise bu s\u00fcre\u00e7 ge\u00e7ici ve do\u011fal bir s\u00fcre\u00e7; “Toplumun tercihleri m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar kolay olandan ve kolay t\u00fcketilebilenden yana. Bu sadece resim gibi \u00e7ok \u00f6zel bir alan i\u00e7in de\u011fil, edebiyat, m\u00fczik ve di\u011fer sanatlar i\u00e7in de ayn\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla \u00fcretilenler de m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca kolay t\u00fcketilebilene y\u00f6neliyor. Ama bu s\u00fcrecin ge\u00e7ici olaca\u011f\u0131 kanaatindeyim. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fczerinde bulundu\u011fumuz havzada, \u00fczerinde bulundu\u011fumuz mirasa sahip bir toplumda bu t\u00fcr dinamikler yeniden kendini \u00fcretebilme g\u00fcc\u00fcne sahip. Yani g\u00fczellik, hassasiyet, i\u00e7 derinli\u011fi bunlar kendisini yeniden \u00fcretebilecek g\u00fcce sahip: Tez-antitez meselesi gibi bir\u015feylerin yavanla\u015fmas\u0131 ve dejenerasyonu ayn\u0131 zamanda bir\u015feylerin yeniden \u00fcretimine neden oluyor, kap\u0131 a\u00e7\u0131yor, anahtarlar\u0131n\u0131 i\u00e7inde ta\u015f\u0131yor ve yeniden kap\u0131 a\u00e7\u0131\u015f…”<\/p>\n
G\u00fcrel’in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda do\u011fuyla bat\u0131n\u0131n birle\u015fimi gibi bir derdi yok. \u00c7\u00fcnk\u00fc esas itibariyle \u00e7ok fazla bir yerde ayr\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor. En az\u0131ndan benim kendi y\u00fcklemim itibariyle \u00e7ok fazla bir yerde ayr\u0131l\u0131klar da yok. Ama genel olarak ayr\u0131 gibi g\u00f6z\u00fcken ve hakikaten ayr\u0131 olan yerler de var. Sanat\u00e7\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcklenilen ve \u00fczerinde y\u00fcr\u00fcn\u00fclen alanda \u00e7ok fazla bir ayr\u0131l\u0131k yok. Bilim, teknoloji, insan ili\u015fkileri kavray\u0131\u015f\u0131 gibi \u00f6ne \u00e7\u0131kan de\u011ferler bat\u0131da biraz farkl\u0131d\u0131r, do\u011fuda biraz daha farkl\u0131d\u0131r. Ama insan olma ve insan olman\u0131n m\u00fcsbet ve menfi y\u00f6nlerini \u00e7e\u015fitlendirme kulvar\u0131 a\u00e7\u0131\u015f\u0131s\u0131ndan \u00e7ok farkl\u0131l\u0131k yok.<\/p>\n
Sanat sahibi ger\u00e7ek “sanatkar”d\u0131r ve en hassas nokta sanat ve sanatk\u00e2r\u0131n ger\u00e7ek sahibini kavramas\u0131 ve irdelemesi. G\u00fcrel’e g\u00f6re “B\u00fct\u00fcn s\u0131fatlar zaten bir makama ait. Bizler bu s\u0131fatlar\u0131 payla\u015fanlar\u0131z, bu s\u0131fatlarla bezenmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131z, kendimizi benzetmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131z. Ne kadar \u00e7o\u011funlu\u011fa isabet kaydedebildiysek ama\u00e7 budur. Kendimizle kar\u015f\u0131la\u015fmam\u0131z s\u0131fatlar\u0131n sahibi ile kar\u015f\u0131la\u015fmam\u0131z anlam\u0131na gelir ki en g\u00fczeli bu. Bir nevi ona davettir, kendimi davettir, ba\u015fkalar\u0131n\u0131 davettir, payla\u015fmad\u0131r ve daha da \u00f6zeti sevgidir asl\u0131nda. Medeniyetler tarihi dedi\u011fimiz alan\u0131n korkun\u00e7 karma\u015fas\u0131, problemleri, zaaflar\u0131, s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 ve g\u00fczellikleri bir b\u00fct\u00fcn ama ayn\u0131 zamanda bir g\u00fczelliktir.”<\/p>\n
\u00c7a\u011f\u0131n insan\u0131n\u0131n bunal\u0131mlar\u0131n\u0131 tedavi noktas\u0131nda sanat bir terapi idi. Ama terapi son derece psikolojik ve t\u0131bbi bir terim havas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ondan ka\u00e7\u0131n\u0131yor sanat\u00e7\u0131m\u0131z. Fakat \u00f6z\u00fc itibariyle, insan\u0131n kendisiyle bar\u0131\u015fmas\u0131, kendisi olmas\u0131 ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131 da kendisi olmaya davet edi\u015fi zaten bir terapi de\u011fil mi? Ama\u00e7 varl\u0131\u011f\u0131 kavrama, varl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7erisinde olmay\u0131 hissetme. Kim ger\u00e7ek varl\u0131\u011f\u0131 kavr\u0131yorsa o sanat\u0131 da, sanatk\u00e2r\u0131 da, sanat\u0131n ve sanatk\u00e2r\u0131n ger\u00e7ek sahibini de kavram\u0131\u015f demektir. Sanat\u0131n fert ve toplum i\u00e7in ihmale gelmez bir g\u00fc\u00e7 oldu\u011funu farketmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z an sanat fonksiyonel olmu\u015f demektir.<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"